CO.A.ST: Being a guardian in Poland: practical communication tips

(English below)

Dzieci po traumie w procedurze ochrony międzynarodowej – kilka praktycznych tipów dla osób pracujących z dziećmi cudzoziemskimi

Dzieci, które uciekły przed wojną, przemocą, prześladowaniem albo doświadczyły trudnej drogi do bezpiecznego kraju, mogą reagować inaczej, niż się spodziewamy. To nie „trudne zachowania” – to często adaptacja do zagrożenia. Poniżej kilka zasad, które pomagają rozmawiać i wspierać tak, by nie pogłębiać traumy.

1) Zacznij od bezpieczeństwa, nie od szczegółów

Najważniejsze pytanie na start to nie „co się stało?”, tylko: „Czy czujesz się tu bezpiecznie?” i „Co mogę zrobić, żeby było Ci łatwiej?”
Dziecko potrzebuje najpierw poczucia kontroli i przewidywalności.

2) Wyjaśnij, kim jesteś i po co rozmawiacie

Krótko i prostym językiem wyjaśnij jaka jest twoja rola, w czym możesz pomóc, a gdzie niestety kończą się twoje możliwości. Pokrótce przedstaw na czym polega procedura wnioskowania o ochronę międzynarodową i jakie są jej najważniejsze elementy.

3) Daj wybór – to działa terapeutycznie

Trauma często oznacza utratę kontroli. Dlatego pomagają drobiazgi:

• „Wolisz siedzieć tu czy tam?”

• „Chcesz wodę?”

• „Wolisz rozmawiać teraz czy po chwili?”

• „Możemy zrobić przerwę w każdej chwili.”

4) Normalizuj reakcje, nie oceniaj zachowania

Dziecko może być wycofane, „nieobecne”, rozdrażnione, nadmiernie czujne, płaczliwe albo przeciwnie – „zbyt spokojne”. Możesz powiedzieć:
„To, co czujesz, ma sens po trudnych doświadczeniach.”
I: „Nie musisz być dzielny/a. Możesz czuć różne rzeczy.”

5) Obserwuj sygnały przeciążenia

Zwracaj uwagę na: nagłe milczenie, odcięcie (zamrożenie), trudność z oddychaniem, drżenie, patrzenie „przez”, pobudzenie, złość, śmiech nieadekwatny do sytuacji.
Gdy to widzisz: zwolnij, zrób przerwę, wróć do „tu i teraz” (np. „Policzmy razem oddechy”, „Rozejrzyj się i powiedz, co widzisz w pokoju”).

6) Tłumacz = bezpieczeństwo, ale tylko „zaufany”

Jeśli potrzebne jest tłumaczenie:

• unikaj osób przypadkowych z grupy/środowiska dziecka,

• zadbaj o neutralność i poufność,

• mów krótkimi zdaniami, do dziecka, nie do tłumacza,

• sprawdzaj, czy dziecko rozumie i czy czuje się komfortowo.

7) Unikaj obietnic bez pokrycia

Nie mów: „Wszystko będzie dobrze”, „Na pewno dostaniesz ochronę”.
Zamiast tego: „Zrobimy wszystko, żebyś był/a bezpieczny/a”, „Powiem Ci, jakie są możliwości i co możemy zrobić dalej.”

8) Zadbaj o zakończenie spotkania

Nie zostawiaj dziecka „w traumie” po rozmowie. Na koniec:

• podsumuj w 2–3 zdaniach, co ustalono,

• powiedz, co będzie dalej i kiedy,

• zapytaj: „Co teraz pomoże Ci poczuć się spokojniej?”
  Warto wrócić do neutralnego tematu, żeby domknąć emocje.

9) Pamiętaj o sobie (to też element ochrony dziecka)

Praca z traumą obciąża. Superwizja, rozmowa w zespole, higiena emocjonalna, granice – to nie luksus. Zmęczony dorosły trudniej daje dziecku poczucie bezpieczeństwa.

Jeśli pracujesz z dziećmi cudzoziemskimi w procedurze ochrony międzynarodowej: Twoja spokojna, przewidywalna obecność może być dla nich jednym z pierwszych doświadczeń, że dorosły jest bezpieczny i pomocny.

Children with trauma in the international protection procedure – a few practical tips for people working with migrant children

Children who have fled war, violence, persecution, or experienced a difficult journey to a safe country may react differently than we expect. These are not “difficult behaviours” — they are often adaptations to danger. Below are a few principles that help you talk and provide support in a way that does not deepen trauma.

1) Start with safety, not with details
The most important first question is not “what happened?”, but: “Do you feel safe here?” and “What can I do to make it easier for you?”
First, the child needs a sense of control and predictability.

2) Explain who you are and why you are talking
Briefly and in simple language explain what your role is, how you can help, and where, unfortunately, your possibilities end. Briefly present what the procedure for applying for international protection involves and what its most important elements are.

3) Offer choices — it works therapeutically
Trauma often means a loss of control. That is why small things help:
• “Would you prefer to sit here or there?”
• “Would you like some water?”
• “Would you rather talk now or in a moment?”
• “We can take a break at any time.”

4) Normalise reactions, don’t judge behaviour
A child may be withdrawn, “absent”, irritable, overly vigilant, tearful, or the opposite — “too calm”. You can say:
“This makes sense after difficult experiences.”
And: “You don’t have to be brave. You can feel different things.”

5) Watch for signs of overload
Pay attention to: sudden silence, shutting down (freezing), difficulty breathing, trembling, staring “through” things, agitation, anger, laughter that does not fit the situation.
When you see this: slow down, take a break, return to the “here and now” (e.g., “Let’s count breaths together”, “Look around and tell me what you can see in the room”).

6) An interpreter = safety, but only a “trusted” one
If interpretation is needed:
• avoid random people from the child’s group/community,
• ensure neutrality and confidentiality,
• speak in short sentences, to the child, not to the interpreter,
• check whether the child understands and feels comfortable.

7) Avoid promises you can’t keep
Don’t say: “Everything will be fine”, “You will definitely get protection.”
Instead: “We will do everything to keep you safe”, “I will tell you what the options are and what we can do next.”

8) Take care to close the meeting properly
Don’t leave the child “in trauma” after the conversation. At the end:
• summarise in 2–3 sentences what was agreed,
• say what will happen next and when,
• ask: “What will help you feel calmer now?”
It can be worth returning to a neutral topic to close out emotions.

9) Remember yourself (this is also part of protecting the child)
Working with trauma is burdensome. Supervision, team discussion, emotional hygiene, boundaries — these are not a luxury. A tired adult finds it harder to give a child a sense of safety.

If you work with migrant children in the international protection procedure: your calm, predictable presence may be one of their first experiences that an adult can be safe and helpful.